Nieuwe klap voor de wereldwijde voedselmarkt: Indonesië verbiedt export van palmolie

De wereldwijde voedselmarkt krijgt opnieuw een dreun door een Indonesisch exportverbod op palmolie. De gevolgen voor de Nederlandse handel lijken mee te vallen, omdat ruwe palmolie nog wel geëxporteerd mag worden. Het overgrote deel van de palmolie die Nederland verwerkt, is ruwe olie.

Het Indonesische ministerie van Landbouw kondigde dinsdag in een verklaring aan dat het land de export van geraffineerde palmolie gaat verbieden. Dit is olie die al gezuiverd, ontkleurd en ontgeurd is. Vanaf donderdag exporteert Indonesië alleen nog maar ruwe palmolie.

Indonesië is het grootste uitvoerland van palmolie ter wereld. Samen met Maleisië is het goed voor 85 procent van de wereldwijde uitvoer. In 2020 importeerden landen over de wereld 17,9 miljard dollar aan palmolie uit Indonesië, volgens het Observatory of Economic Complexity.

De plantaardige oliesoort – afkomstig van vruchten met stekelige schil en oranje vruchtvlees – wordt in een breed scala aan supermarktproducten verwerkt. Denk aan koekjes en sauzen, maar ook shampoo en wasmiddel. In Aziatische landen zoals Indonesië wordt de olie ook veel gebruikt om mee te wokken en braden.

Met het exportverbod wil de Indonesische regering de binnenlandse prijzen van en tekorten aan kookolie drukken. Andere soorten kookolie, zoals kokosolie, mogen het land ook niet meer uit. De afgelopen maanden was het voor Indonesiërs relatief duur geworden om bijvoorbeeld palmolie in te slaan voor het aanstaande Suikerfeest. Aanstaande maandag viert het land, waar 87 procent van de ruim 275 miljoen inwoners moslim is, het einde van de ramadan.

Toen eind februari de oorlog in Oekraïne begon, liepen wereldwijd de prijzen van vrijwel alle plantaardige oliesoorten snel op. Dat kwam door het acute tekort aan zonnebloemolie, dat ontstond door het stilvallen van de handel met grootexporteur Oekraïne. Bedrijven gingen daardoor op zoek naar alternatieven, waaronder palmolie.

Indonesië hief eerder al hoge uitvoerbelastingen op plantaardige oliën. Ook topproducenten Argentinië (soja-olie) en Hongarije (zonnebloemolie) hadden eerder uitvoerbeperkingen ingesteld.

Door tegenvallende oogsten van palmvruchten in Indonesië was er voor de oorlog in Oekraïne al sprake van schaarste. Het aanbod van palmolie nam sinds de coronapandemie af, mede door een tekort aan arbeidskrachten op het land.

Wat zijn de gevolgen van de uitvoerban, voor de wereldmarkt en voor Nederland?

1 Wat doet het uitvoerverbod met de wereldmarkt?

Landen die veel geraffineerde palmolie uit Indonesië inkopen, zoals India, China, Pakistan en Spanje, worden hard geraakt door het uitvoerverbod. Zo’n 30 procent van de palmolie die India jaarlijks importeert, is geraffineerd – dat is ongeveer 2,4 miljoen ton geraffineerde palmolie. Er kunnen acute tekorten gaan ontstaan, ondanks leveringscontracten die nog zouden lopen. Een exportverbod valt meestal onder ‘overmacht’, en is dus genoeg reden om een contract stop te zetten, zegt de Nederlandse ketenorganisatie voor Oliën en Vetten (MVO). Deze landen zullen alternatieven moeten gaan vinden, zoals zelf meer ruwe olie raffineren, overstappen op andere oliesoorten, of bij een ander land inkopen.

2 Hoe raakt dit de Nederlandse markt?

De Nederlandse markt wordt door het Indonesische verbod op de uitvoer van palmolie „niet tot nauwelijks” geraakt, zegt MVO. Nederland importeert vooral ruwe olie en harde palmvetten. Minder dan 5 procent van de palmolie die Nederland inkoopt uit andere landen is geraffineerd. Volgens Frans Claassen, voorzitter van de ketenorganisatie, raffineert Nederland het overgrote gedeelte van de palmolie zelf. Grote bedrijven als Cargill en Wilmar raffineren de olie en verkopen deze aan Nederlandse en Europese afnemers.

Bovendien importeert Nederland ook veel palmolie uit andere landen: slechts 17,5 procent van de totale invoer kwam in 2021 uit Indonesië. De rest komt uit Maleisië, Papoea-Nieuw-Guinea en Latijns-Amerika.


Áls er hier en daar tekorten van geraffineerde palmolie ontstaan, zou dat redelijk goed opgelost kunnen worden door zelf meer olie te raffineren of uit andere landen te importeren, zegt MVO.

De internationale afdeling van Unilever laat in een verklaring weten dat het geen grote tekorten in leveringsketens verwacht, ook niet voor consumenten. Het bedrijf is al langere tijd bezig met het „mitigeren van risico’s en het weerbaar maken van leveringsketens”, aldus het bedrijf.

3 Wat gaat de Nederlandse consument ervan merken?

Doordat er in Nederland zoveel palmolie geraffineerd wordt en vooral ruwe olie geïmporteerd wordt, gaan Nederlandse consumenten weinig merken van het exportverbod. De reeds stijgende prijzen van plantaardige oliesoorten zullen door het verbod wel verder stijgen. Uiteindelijk zal dat ook te merken zijn aan de prijzen van producten in de supermarkt.

De prijs van sojaolie schoot bijvoorbeeld afgelopen vrijdag snel omhoog, toen de Indonesische president Joko Widodo het verbod aankondigen. Die steile lijn omhoog is al afgebogen en dat zal doorzetten, verwacht Claassen van MVO, omdat nu duidelijk is geworden dat het verbod alleen om kookolie gaat en niet om ruwe palmolie.

Vergelijkbare artikelen

Meest populair