Laat de coronacrisis de kans én het moment zijn om structureel te investeren in mentale gezondheid, weerbaarheid en welzijn | opinie

0
89

Investeer in mentale gezondheid. Foto: Shutterstock

De coronacrisis maakt pijnlijk duidelijk waar we in Nederland nog onvoldoende aandacht voor hebben: mentale gezondheid en leefstijl, stellen Stynke Castelein, Rogier Hoenders. Volgens hen is het nu de kans om hier écht werk van te maken.

Volgens het CBS is de mentale ongezondheid in Nederland sinds de Covid-19-uitbraak gestegen van 10 naar 15 procent, bij de groep jongvolwassenen is dit zelfs bijna een kwart. Ouderen en studenten rapporteren een sterke toename van psychische klachten, sociale isolatie en verminderd welzijn. Er is een toename van zelfdoding van 15 procent onder jongeren.

Dit zijn schrijnende cijfers: geen perspectief meer zien, hoe jong ook. ‘De jeugd heeft de toekomst’ is een uitdrukking die iedereen kent. Maar in de huidige Covid-19-crisis staat dit op losse schroeven.

In de geestelijke gezondheidszorg (GGz) worden psychische aandoeningen sinds jaar en dag behandeld met bijvoorbeeld (psycho-)therapie en medicatie. De aanpak is tegenwoordig breder: er is ook aandacht voor maatschappelijk herstel (werk, studie, sociale contacten) en persoonlijk herstel (zingeving). Hierdoor is er in de GGz nu aandacht voor zowel de klacht als de (veer-)kracht van de mens.

Vaak leer je pas door iets zelf mee te maken

Maar in het gewone leven – thuis of op school – wordt dit ons niet geleerd. Vaak leer je pas iets door het zelf mee te maken of door het mee te krijgen vanuit je omgeving. Of nadat je zelf professionele hulp hebt gezocht.

En daar zit het probleem. Wat ons betreft, is dit veel te laat. Informatie over mentale weerbaarheid en de effecten van een gezonde leefstijl zou al op jonge leeftijd moeten worden aangeboden. En informatie alleen is niet genoeg; ook het leren van vaardigheden op het gebied van stress, impuls- en emotieregulatie is van groot belang.

Aandacht voor je mentale gezondheid zou al kunnen worden gegeven op school. Niet alleen in de zin van praten over angsten en bang zijn, maar ook in de zin van veerkracht: wat helpt je als je bang of zenuwachtig bent of niet kan slapen? Hoe ga je om met boosheid, frustratie of machteloosheid? En weet je dat het ook goed is als je soms bang bent? Je lichaam waarschuwt je dan voor gevaar én dat je even moet opletten. Het mag er zijn.

Psychische klachten nog steeds taboe

Op deze manier praat je erover zonder dat het beladen wordt in de klas. Psychische klachten zijn namelijk nog steeds taboe. Zo hebben drie op de vier hierdoor last van stigma (negatieve reacties door anderen, als pesten of vooroordelen) en/of zelfstigma (negatieve gedachten als ‘niemand wil mij nu nog als vriend of vriendin’). Mensen herstellen hierdoor ook minder goed, blijkt uit onderzoek.

De pandemie heeft alle mensen in Nederland geraakt, zowel mentaal als fysiek. Hoewel een crisis alles ontregelt, biedt het tegelijkertijd ook een kans om het anders te gaan doen. We kunnen ons beter weren tegen een pandemie en ook tegen ander leed in de toekomst door onszelf zowel mentaal als fysiek veerkrachtiger te maken.

Dit kan bijvoorbeeld door een gezonde leefstijl. Velen hebben deze weg al gevonden het afgelopen jaar. Niet voor niks is de app ‘Ommetjes maken’ van hoogleraar Erik Scherder vanaf eind 2019 maar liefst 1,5 miljoen keer gedownload. Echter, sommigen zijn juist ongezonder gaan leven (stilzitten, snacken, alcohol).

Liever een kortetermijnkick

Problematisch hierbij is dat er in de media en op internet veel wordt beweerd, soms ook tegenstrijdig, over leefstijl en gezondheid. Voor de leek is het hierdoor moeilijk om te onderscheiden wat waar is en wat niet. En als we het wel goed weten, doen we het vaak niet, omdat we liever een kortetermijnkick krijgen dan een theoretisch voordeel in de toekomst.

Als we het wél weten en ook proberen (goede voornemens), dan vallen we zonder begeleiding in 80 procent van de gevallen binnen een jaar terug in ons oude gedrag. Met professionele leefstijlbegeleiding is de kans van slagen echter veel groter. Er moet daarom meer aandacht komen voor betrouwbare informatie over gezonde leefstijl en voor het (aanleren van) vaardigheden.

Enkele recente wetenschappelijke studies tonen aan dat een gezonde leefstijl (bijvoorbeeld voldoende slaap, sporten en mindfulness) leiden tot positieve effecten op lichaam en geest, waaronder een verbeterd immuunsysteem. Dit is waardevol ten tijde van een pandemie en kan een mooie aanvulling zijn op het bestaande Covid-19-beleid.

Laat de huidige Covid-19-crisis de kans én het moment zijn om structureel te investeren in mentale gezondheid en leefstijl voor meer weerbaarheid en welzijn.

Stynke Castelein is hoofd van Lentis Research, Lentis GGz en hoogleraar aan de Rijksuniversteit Groningen
Rogier Hoenders is psychiater en hoofd onderzoek en behandelzaken voor het Centrum Integrale Psychiatrie en Lentis GGz

Als ingelogde PREMIUM lezer kun je op dit artikel reageren. Hierbij hebben we een aantal huisregels voor opgesteld welke je hier kunt lezen.

Reageren

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in